Od kilku lat w Polsce trwa dyskusja o potrzebie zmian w nauczaniu przedmiotów ścisłych w szkołach na wszystkich etapach edukacyjnych. Z jednej strony podkreśla się nadmierne stosowanie metod podawczych i przeładowanie programu, z drugiej konieczność szerszego wprowadzenia eksperymentu naukowego dla podniesienia efektywności i atrakcyjności kształcenia. Nauczyciele wskazują na brak czasu, a często chęci i umiejętności, aby uczyć przedmiotów ścisłych w sposób kompleksowy, z pokazaniem zależności między przedmiotami. Małe znaczenie przypisuje się procesowi analizowania danych zebranych podczas doświadczeń przeprowadzonych na lekcji fizyki czy chemii, formułowania wniosków czy wspomagania procesu nauczania nowoczesnymi technologiami. Badania porównawcze nie stawiają Polski w dobrym świetle. Według wyników testów PISA Polska wobec średniej OECD ma znacznie więcej uczniów w średnich przedziałach i mniej w skrajnych poziomach umiejętności. Oznacza to, że mamy mniej uczniów słabych (co cieszy i jest prawdopodobnie jednym z efektów wdrażania finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego programów wyrównawczych w szkołach) ale również znacznie mniej uczniów dobrych i bardzo dobrych (Finlandia ma relatywnie blisko 2 razy więcej uczniów na 5 i 6 poziomie umiejętności niż Polska). To ostatnie wskazuje, że nie mamy dla uczniów uzdolnionych atrakcyjnej oferty. W konsekwencji nie potrafimy zaszczepić i utrzymać w nich ciekawości poznawczej.

Jednym z rozwiązań, które powinno przynieść wymierne efekty w nauczania przedmiotów matematyczno – przyrodniczych jest wykorzystanie dobrych europejskich praktyk we współpracy szkół z uczelniami. Propozycją wartą upowszechnienia jest wdrażany w Niemczech od 2000 r. Program MINT, który zakłada współpracę w realizowanych przez uczniów na uczelniach interdyscyplinarnych projektach obejmujących materiał z matematyki, fizyki, chemii, biologii wspomagany narzędziami informatycznymi[1]. Program MINT opiera się na kilku założeniach teoretycznych, które w skrócie można przedstawić następująco. Przede wszystkim ciekawość poznawczą oraz zainteresowania  zjawiskami występującymi w otaczającym nas świecie wzbudzamy u jak najmłodszych uczniów (szczególnie dziewcząt), a proces ten utrzymujemy u uczniów nieco starszych poprzez kształtowanie pasji odkrywcy i eksperymentatora. Są to działania do zrealizowania na pierwszym i drugim etapie edukacyjnym. U uczniów starszych kontynuujemy rozwój wiedzy, umiejętności i kompetencji w obszarze MINT, głównie poprzez wskazywanie związków ze zjawiskami występującymi w otaczającej nas rzeczywistości oraz uwzględnienie nauczania problemowego (trzeci/czwarty etap edukacyjny). Warto w tym czasie pokazywać uczniom  możliwości i szanse dalszej edukacji w obszarze MINT. Wśród uczniów ostatnich klas szkół ponadgimnazjalnych oraz studentów pogłębiamy zainteresowania w obszarze MINT oraz promujemy możliwości rozwoju zawodowego w tym obszarze. Takie podejście pozwala na realizację dwóch celów zapewniających skuteczność edukacji w obszarze przedmiotów matematyczno – przyrodniczych. Pierwszy z nich to przekazanie uczniom odpowiednich kompetencji, które pozwolą im na zrozumienie zjawisk i procesów występujących w przyrodzie i technice, jak również rozumienie ich wpływu na procesy społeczne, gospodarcze i kulturowe. Drugi cel to odpowiednio wczesne rozpoznawanie i stałe rozwijanie mocnych stron uczniów tak, by w trakcie swojej edukacji i później realizowanej kariery zawodowej mogli stale, zgodnie z ideą uczenia się przez całe życie, rozwijać swoje predyspozycje w obszarze MINT. Obydwa cele wymagają stosowania odpowiednich i zróżnicowanych metod nauczania. Jest to edukacja oparta na przejrzystych treściach i bezpośrednich odwołaniach, na eksperymentach, demonstracjach i prezentacjach wykonywanych przez uczniów, a nie przez nauczycieli.

Zastosowane w Niemczech rozwiązanie jest efektywne, skuteczne, a przede wszystkim wynika ze stale rosnącego zapotrzebowania obecnej gospodarki na specjalistów w obszarze MINT. Największe znaczenie dla sukcesu rozwiązania ma podejście pedagogiczne nauczycieli i metody stosowane w nauczaniu, jak również ciągłość prowadzonych działań edukacyjnych na wszystkich etapach edukacji.

Dobre praktyki z Niemiec stały się inspiracją do realizacji projektu Nauka i technologia dla żywności[2] finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach POKL, działanie 3.4. W projekcie współpraca szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych z Wydziałem Inżynieryjno – Ekonomicznym Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu pozwoliła na realizację dostosowanych do etapu edukacyjnego ucznia interdyscyplinarnych projektów z wykorzystaniem infrastruktury badawczej uczelni. Uczniowie sami prowadzili doświadczenia z zakresu fizyki, chemii czy biologii, a następnie opracowywali wyniki z wykorzystaniem wiedzy matematycznej i nowoczesnych technologii informatycznych. Tematyka żywnościowa wypracowanych przez nauczycieli i pracowników naukowo – dydaktycznych uczelni projektów pozwoliła na interdyscyplinarne podejście do treści programowych z przedmiotów ścisłych na drugim, trzecim i czwartym etapie edukacyjnym. W projekcie opracowano 3 interdyscyplinarne innowacyjne programy Nauka i technologia dla żywności ostatecznie realizowane w klasach innowatorskich przy współpracy z uczelnią. W pilotażowym wdrożeniu programu w roku szkolnym 2014/2015 wzięło udział 15 szkół z województwa dolnośląskiego. Pierwsze oceny rezultatów realizacji projektu są bardzo zachęcające. Projekt umożliwił uatrakcyjnienie zajęć poprzez wykonywanie przez uczniów eksperymentów, rozbudził w nich ciekawość badawczą poprzez nową formułę lekcji opartą o uniwersyteckie wzorce, pozwolił też na rozwój uczniów szczególnie uzdolnionych – na każdym etapie przygotowano nakładki na program dla takich uczniów realizujące materiał wykraczający poza podstawę programową. Korzystne rezultaty są również po stronie nauczycieli – projekt przyczynił się do podniesienia kompetencji nauczycieli przedmiotów matematyczno – przyrodniczych w zakresie nauczania interdyscyplinarnego.

W projekcie przygotowano przewodniki dla nauczycieli chcących wdrożyć w swoich szkołach wypracowany innowacyjny program. Na stronie internetowej projektu www.ntz.dobrekadry.pl znajdują się opracowane w formule e-lerningowej materiały dla nauczycieli oraz biblioteka interdyscyplinarnych projektów. Serdecznie zapraszamy do wykorzystania w praktyce naszych rozwiązań. Szkoły zainteresowane wdrożeniem prosimy także o kontakt z biurem projektu[3].


[1] Słowo MINT jest skrótowcem i zostało utworzone od niemieckich nazw matematyki, informatyki, przedmiotów przyrodniczych oraz techniki (Mathematik, Informatik, Naturwissenschaft i Technik = MINT). Stosowane jest w krajach niemieckiego obszaru językowego na wszystkich poziomach edukacji w odniesieniu do wyżej wymienionych przedmiotów, jak również zawodów, do których wykonywania niezbędna jest wiedza i umiejętności zdobyte w obszarze matematyki, nauk przyrodniczych, informatyki i techniki. Skrótem MINT określa się więc zarówno wymienioną grupę przedmiotów (przedmioty MINT), jak również kierunki studiów (studia MINT), zawody (zawody MINT) oraz najbardziej innowacyjny sektor gospodarki (sektor MINT).

[2] Projekt „Nauka i technologia dla żywności”, nr POKL.03.03.04-00-028/12, Lier proejtu: Dobre Kadry. Centrum badawczo-szkoleniowe Sp. z o.o., Partner projektu: Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, okres realizacji: 01.07.2014 – 31.10.2015

[3] Biuro projektu: Dobre Kadry Sp. z o.o., ul. Jęczmienna 10/1, 53-507 Wrocław